Xơ vữa động mạch

Xơ vữa động mạch được xem là một vấn đề sức khoẻ tim mạch, nhưng nó có thể ảnh hưởng đến bất kỳ động mạch nào trong cơ thể. Mảng xơ vữa trong lòng mạch nếu bị vỡ, sẽ dẫn đến hình thành cục máu đông vá gây tắc nghẽn mạch máu. Xơ vữa động mạch là bệnh có thể phòng ngừa và điều trị được khi chúng ta hiểu về nó.

 

Xơ vữa động mạch là tình trạng các mạch máu có chức năng vận chuyển oxygen và các chất dinh dưỡng từ tim đến phần còn lại của cơ thể trở nên dày, cứng và có mảng xơ vữa bám vào lớp trong cùng (nội mạc) mạch máu, làm hạn chế dòng máu đến các cơ quan. Các động mạch khoẻ mạnh có tính dẻo dai và đàn hồi, nhưng qua thời gian các lớp thành mạch trở nên cứng và giảm tính đàn hồi.

 

Triệu chứng và biến chứng

Xơ vữa mạch có diễn tiến bệnh chậm, kéo dài, dần dần. Xơ vữa mạch nhẹ thường không có triệu chứng và chúng ta thường không cảm giác được triệu chứng của xơ vữa mạch cho đến khi động mạch bị xơ vữa bị hẹp nặng hay tắc nghẽn, dẫn đến không đảm bảo cung cấp đủ máu đến nuôi mô và cơ quan. Nếu mảng xơ vữa bị vỡ ra do các tác động của rối loạn nhịp tim hay huyết áp… sẽ thúc đẩy hình thành cục máu đông mới tại nơi mảng xơ vữa bị vỡ hay ở phần hạ lưu của mạch máu nhỏ hơn, gây tắc nghẽn hoàn toàn dòng máu và dẫn đến tổn thương các mô và cơ quan liên quan như đột quỵ não cấp hay nhồi máu cơ tim cấp, suy tim cấp, rối loạn nhịp tim cấp. Nếu không được can thiệp cấp cứu lấy cục huyết khối, tái thông dòng máu điều trị hẹp mạch máu do xơ vữa kịp thời, có thể sẽ dẫn đến tử vong do biến chứng đột quỵ hay nhồi máu cơ tim cấp.

Triệu chứng của xơ vữa mạch mức độ trung bình hay nặng tuỳ thuộc vào mức độ tắc nghẽn của động mạch bị ảnh hưởng. Ví như:

  • Nếu xơ vữa ở động mạch vành tim, chúng ta có triệu chứng của đau nặng hay tức ngực, ban đầu xảy ra khi gắng sức làm nặng, về sau đau ngực có thể xảy ra ngay khi nghỉ do các yếu tố thúc đầy như co thắt mạch vành do stress hay rối nhịp tim, huyết áp. Nếu bệnh xơ vữa động mạch vành tim không được điều trị lâu ngày dẫn đến suy tim.
  • Nếu xơ vữa ở các động mạch dẫn máu lên não (động mạch cảnh, động mạch đốt sống), chúng ta có những dấu hiệu và triệu chứng như hay bị cơn chóng mặt. Nếu bất thình lình chúng ta bị yếu hay liệt tay hoặc chân, nói khó khăn hay diễn đạt ngôn từ không rõ ràng, mất thị giác thoáng qua ở một mắt, hoặc yếu cơ mặt thì các dấu hiệu này gợi ý đến cơn thoáng thiếu máu não (transient ischemic attack – TIA). Cơn thoáng thiếu máu não nếu không được điều trị kịp thời, bệnh diễn tiến đến đột quỵ và có nguy cơ tử vong trong các trường hợp nặng do tắc nghẽn mạch não lớn.
  • Nếu xơ vữa ở động mạch cánh tay hay chân, chúng ta có thể có các triệu chứng của bệnh động mạch ngoại biên như đau chân khi đi (đau cách hồi), giảm nhạy cảm với nhiệt như nóng/lạnh và dễ bị tổn thương bỏng, vết thương khó lành và hoại tử do thiếu máu nuôi.
  • Nếu xơ vữa ở động mạch thận, điều này làm giảm lưu lượng tưới máu thận và dẫn đến tổn thương các chức năng bài tiết và chuyển hoá của thận gây huyết áp cao hay suy thận. Nếu sự tắc nghẽn mạch máu thận hoàn toàn và xảy ra cấp tính, có thể gây huyết áp tăng cao đột ngột khó kiểm soát, gây tổn thương thận cấp và làm suy thận cấp.
  • Phình mạch, xơ vữa mạch lâu ngày làm yếu đi thành mạch và dẫn đến phình mạch máu, đặc biệt ở những người có tăng huyết áp đi kèm nhưng chưa kiểm soát tốt. Hầu hết mọi người không triệu chứng và chỉ khi phình mạch nguy hiểm có nguy cơ vỡ thì triệu chứng mới xuất hiện như đau (ngực/bụng) dữ dội như xé, cắt. Phình mạch có thể gây đột tử bất ngờ nếu túi phình bị vỡ gây xuất huyết ào ạt.

Nếu được chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời, chúng ta có thể chặn đứng quá trình xơ vữa mạch không diễn tiến xấu hơn và có thể phòng ngừa nhồi máu cơ tim, đột quỵ hay đoạn chi do tắc nghẽn mạch trong tương lai.

Quá trình tiến triển xơ vữa mạch máu

Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ Xơ vữa mạch là một bệnh diễn tiến chậm, nhưng có thể bắt đầu sớm từ khi còn trẻ. Xơ vữa động mạch bắt đầu với việc lớp trong cùng của động mạch bị hư hại hay tổn thương, xơ cứng động mạch xảy ra chậm qua thời gian dài. Bên cạnh tuổi tác, có nhiều yếu tố nguy cơ gây xơ vữa mạch bao gồm:

  • Huyết áp cao.
  • Tăng Cholesterol, tăng Triglycerides.
  • Hút thuốc lá (chủ động hay thụ động).
  • Đề kháng Insulin, béo phì, bệnh đái tháo đường.
  • Các bệnh lý gây viêm kéo dài như: viêm khớp, lupus hệ thống, hay các bệnh lý viên nhiễm kéo dài khác.
  • Ít vận động thể lực.
  • Chế độ ăn.

Phòng ngừa

Lối sống khoẻ mạnh được khuyến cáo giúp phòng ngừa và điều trị xơ vữa mạch, bao gồm:

  • Không hút hay ngưng thuốc lá.
  • Ăn các thực phẩm có lợi cho sức khoẻ.
  • Tập thể dục đều đặn.
  • Duy trì cân nặng hợp lý.
  • Khám và kiểm tra sức khoẻ định kỳ để kịp thời phát hiện bệnh và các yếu tố nguy cơ sinh bệnh gây xơ vữa mạch như tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, tình trạng đề kháng insulin, tăng đường huyết hay đái tháo đường.

BS CKII Nguyễn Quang Trung

Khoa Tim Mạch – Bệnh viện Gia Định

Theo Tạp chí Sức khỏe – khoe24h.vn

 

 

 

 

 

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Xử trí tăng huyết áp cấp cứu

Bệnh nhân: (Reng... Reng... Reng...) bác sĩ ơi, huyết áp tăng 150/90 mmHg thì làm sao bây giờ? Bác sĩ: Chị có bị đau đầu hay khó chịu gì không? Thuốc hôm nay Chị đã uống …

Kẹt van tim nhân tạo - Làm sao phòng tránh hiệu quả?

Phẫu thuật thay van tim đã trải qua hơn 5 thập kỷ, đến nay đã có nhiều bệnh nhân được mổ thay van nhân tạo cơ học và sinh học. Phần lớn bệnh nhân được …

Nhồi máu cơ tim – SOS

Nhồi máu cơ tim là một bệnh lý tim mạch có tính cấp cứu và rất nguy hiểm. Việc nhận dạng các triệu chứng của nhồi máu cơ tim, tầm soát và kiểm soát tốt …

Nguy hiểm, bệnh viêm cơ tim ở trẻ em

Bệnh viện Nhi đồng Thành phố đã từng tiếp nhận nhiều trẻ bị viêm cơ tim với tình trạng rất nặng. Nguy hiểm ở chỗ, bệnh khó phát hiện khi các triệu chứng khởi đầu …

Cơn tăng huyết áp – Khi nào cần đến bệnh viện cấp cứu?

Tăng huyết áp (Cao huyết áp) là một bệnh phổ biến với xu hướng ngày càng gia tăng. Tổ chức Y tế thế giới đã xếp bệnh tăng huyết áp (THA) vào nhóm “bệnh dịch …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi