Nên làm gì khi thấy một người đang hóc dị vật?

Hóc dị vật là thuật ngữ để mô tả một vật lạ đột ngột rơi vào đường thở hoặc đường tiêu hóa, là một trong những tình huống nguy hiểm đe dọa tính mạng nếu không nhận biết và xử trí kịp thời đúng cách. Hóc dị vật có thể xảy ra ở mọi độ tuổi nhưng nhiều nhất là trẻ em, đặc biệt ở trẻ dưới 6 tuổi. Thống kê tại Hoa Kỳ năm 2015 cho thấy có trên 5000 trường hợp tử vong do hóc dị vật và 80% các trường hợp hóc dị vật xảy ra ở người < 15 tuổi.

Hóc dị vật có nguy hiểm không?

Dị vật người lớn thường bị hóc là hàm răng giả, một miếng thức ăn to, xương gà, xương cá, hạt sa pô chê, hạt nhãn, mít… Tại Bệnh viện Nguyễn Tri Phương ghi nhận những bệnh nhân trên 18 tuổi mà bị hóc các dị vật đến khó tin như tăm xỉa răng, bàn chải đánh răng, chai dầu gió, nắp bia, cục gân bò to, hạt ôliu, chìa khóa, đồng tiền xu, dao lam, viết bi, các vỉ thuốc có cạnh sắc nhọn. Còn với trẻ em thường do sặc sữa, cháo, cơm, kẹo, xương cá, viên bi… hoặc hít vào đường thở các vật nhỏ như hạt dưa, hạt đậu phộng, mãng cầu, sa bô chê (lồng mứt), đồng tiền, kẹp giấy…

Dị vật bị hóc có thể rơi vào trong theo hai con đường: đường ăn (thực quản, dạ dày, ruột) hoặc đường thở (thanh quản, khí quản, phế quản).

  • Nếu dị vật được nuốt vào đường tiêu hóa, đôi khi bệnh nhân sẽ không có dấu hiệu gì ngay tức thì nhưng một thời gian sau có thể xảy ra các biến chứng như tắc ruột, thủng ruột… Một số trường hợp dị vật sắc nhọn hoặc có kích thước lớn sẽ mắc vào họng, thực quản. Nếu không được lấy ra sớm, dị vật nhanh chóng gây viêm loét ở nơi bị kẹt, rồi gây thủng thực quản, dịch và thức ăn trong thực quản thoát ra gây viêm trung thất. Người bệnh thường thấy đau ngực, nuốt khó, nuốt đau, thậm chí ói ra máu. Nặng hơn nữa, dị vật có thể đâm thủng cung động mạch chủ gây mất máu ồ ạt.
  • Khi dị vật vào đường thở, có thể gây bít cả đường thở trên dẫn tới ngạt thở và tử vong nhanh chóng nếu không xử trí kịp thời. Các dị vật nhỏ hơn, tùy theo kích thước hoặc hình dáng, dị vật có thể vào sâu trong khí quản, phế quản gốc hoặc các phế quản thùy phổi, gây ho, khó thở, khò khè giống hen suyễn. Để lâu không điều trị có thể dẫn đến ho ra máu, gây viêm nhiễm hoặc áp xe quanh dị vật hoặc ở thùy phổi mà nó thông khí.

 

Tại sao lại bị hóc dị vật?

Chỉ một số ít là bệnh nhân tâm thần, rối loạn tri giác hoặc bệnh nhân cố tình tự tử, đa số bệnh nhân bị hóc dị vật là do sơ ý trong khi ăn uống. Chỉ một sơ ý nhỏ trong ăn uống nhưng khi bị hóc dị vật có thể gây ra “thảm họa”. Bệnh nhân có thể trải qua quá trình nội soi hoặc phẫu thuật tốn kém thời gian, tiền bạc và ảnh hưởng đến sức khỏe, thậm chí tính mạng.

Người bị hóc dị vật biểu hiện thế nào?

Triệu chứng của hóc dị vật thay đổi tùy dị vật rơi vào đường thở hay đường tiêu hóa và mức độ tắc nghẽn. Biểu hiện điển hình của hóc dị vật là bệnh nhân đang khỏe mạnh ngay trước đó, đột nhiên xuất hiện hội chứng xâm nhập: ho sặc sụa, tím tái, khó thở, thở khò khè… Một số trường hợp nạn nhân có thể đột ngột không có khả năng nói chuyện, đưa tay lên nắm chặt vào cổ họng. Thở ồn ào hoặc tiếng thở rít khi cố gắng thở hoặc nôn, chảy nước dãi, đau rát cổ họng, nuốt khó. Các trường hợp nặng nạn nhân có thể tím tái, giãy giụa hoặc mất ý thức, ngưng thở.

Dị vật có thể gây ra hẹp đường thở ở nhiều mức độ từ nhẹ tới nặng. Việc nhận biết dấu hiệu tắc nghẽn đường thở nặng có vai trò quan trọng trong xử trí cấp cứu và tạo ra kết quả cuối cùng. Cần phân biệt dị vật đường thở với các trường hợp bị ngất, truỵ tim mạch, đột quỵ, co giật, phản ứng phản vệ…

Dấu hiệu tắc nghẽn đường thở nặng:

  • Ho sặc sụa, tím tái, giãy giụa.
  • Ôm họng bằng 1 hoặc 2 tay.
  • Không có khả năng ho, nói, khóc hoặc thở.
  • Tiếng rít, thở ồn ào phần trên của cổ họng, thở co kéo.
  • Hoảng loạn, bất tỉnh nếu không làm thông đường thở.

 

Nên làm gì khi thấy một người đang hóc dị vật?

Khi một ai đó bị hóc, hãy thật bình tĩnh và giúp họ ngay lập tức bằng các hành động sau:

Nếu bệnh nhân tỉnh táo và có thể ho: Khuyến khích họ tiếp tục ho và không thực hiện các biện pháp nào khác. Các thao tác can thiệp ví dụ như vỗ lưng, ép bụng và ép ngực có thể gây các biến chứng nguy hiểm và làm cho nạn nhân bị nghẹt thở hơn. Người có dấu hiệu bị nghẹt thở nhẹ nên được tiếp tục theo dõi cho tới khi bớt hẳn các dấu hiệu do tình trạng nghẽn thở có thể tiến triển xấu theo thời gian.

Nếu nạn nhân có dấu hiệu tắc nghẽn đường thở nặng và vẫn tỉnh táo: Các chuyên gia trên thế giới thống nhất khuyến nghị cách tiếp cận “năm và năm”, tức 05 lần vỗ lưng và 05 lần ép bụng để sơ cấp cứu. Cách thức tiến hành cụ thể như sau:

  • 05 lần vỗ lưng

– Đứng sang một bên và phía sau lưng nạn nhân. Đặt một cánh tay ngang ngực của người đó để hỗ trợ. Gập người để phần thân trên song song với mặt đất.

– Dùng phần lòng bàn tay (phần thịt) vỗ 5 lần mạnh, dứt khoát vùng giữa hai xương bả vai. Quan sát xem sau mỗi lần vỗ dị vật đã rơi ra ngoài hay chưa.

– Mục tiêu của việc vỗ lưng là chỉ cần sau 1 lần vỗ, dị vật rơi ra ngoài; do vậy không cần vỗ đủ 5 lần khi dị vật đã được tống ra ngoài.

– Ở trẻ em, có thể đặt trẻ nằm sấp trên cánh tay hoặc hai đùi của bạn và tiến hành vỗ lưng.

  • 05 lần ép bụng (còn gọi là Nghiệm pháp hay Thủ thuật Heimlich)

– Đứng ngay sau lưng bệnh nhân. Đặt một chân hơi trước chân kia để giữ thăng bằng. Vòng tay ôm eo bệnh nhân và nhón người về phía trước một chút. Nếu là trẻ em nhỏ, có thể quỳ xuống phía sau trẻ.

– Một tay nắm lại thành nắm tay (nắm đấm) và đặt lên vùng bụng phía trên rốn của nạn nhân.

– Tay kia nắm lấy nắm tay. Dùng cả thân người giật mạnh từ trước ra sau và từ dưới lên trên. Động tác này làm tăng áp lực trong lồng ngực giúp tống dị vật ra ngoài. Cần thực hiện động tác nhanh và dứt khoát.

  • Thay phiên giữa 5 lần vỗ lưng và 5 lần ép bụng cho đến khi dị vật được đánh bật ra ngoài.
  • Theo một số nghiên cứu của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ, nếu bạn không thể hoặc không biết kỹ thuật vỗ lưng thì chỉ cần thực hiện các thủ thuật ép bụng. Cả hai cách tiếp cận đều được chấp nhận.

 

Nếu bệnh nhân hít phải dị vật đã bất tỉnh

  • Đỡ nạn nhân từ từ nằm ngửa xuống đất.
  • Gọi ngay cấp cứu 115.
  • Nếu nhìn thấy dị vật trong miệng, hãy dùng ngón tay và lấy vật đó ra. Cẩn thận không đẩy nó sâu hơn vào đường thở.
  • Tiến hành ép ngực và thổi ngạt (hồi sức tim phổi) nếu đã được hướng dẫn.

 

Các trường hợp đặc biệt khác cần lưu ý

  • Nếu bạn là người cứu hộ duy nhất, hãy thực hiện các cú vỗ lưng và ép bụng ngay khi gọi cấp cứu 115 hoặc số trợ giúp khẩn cấp để được giúp đỡ. Nếu có người khác, hãy nhờ người đó gọi giúp đỡ trong khi bạn thực hiện sơ cứu. Đừng chần chờ sơ cấp cứu ngay những trường hợp nghẽn đường thở nặng.
  • Nếu nạn nhân là những người đang mang thai hoặc béo phì. Người cứu hộ đặt tay của mình vào giữa ngực để nén, thay vì ở bụng.
  • Tránh không cho tay vào miệng nạn nhân để dò tìm dị vật hoặc cố dùng tay, dùng vật cứng móc ngoáy sâu vào họng. Chỉ nên dùng tay rút dị vật khi nó là chất rắn và có thể nhìn thấy rõ trong miệng của nạn nhân.
  • Sau các bước sơ cứu, nếu lấy dị vật ra được thì vẫn cần nhanh chóng đưa nạn nhân đến bệnh viện để kiểm tra dị vật còn sót lại hoặc các thương tổn do dị vật gây ra.

Làm gì khi chính mình là người gặp nạn?

Nếu chẳng may bạn chính là nạn nhân và xung quanh không có ai, hãy gọi ngay cấp cứu 115 hoặc số trợ giúp khẩn cấp và nhanh chóng thực hiện thao tác Heimlich trên chính mình: đặt một nắm tay lên vùng bụng phía trên rốn của bạn, nắm chặt nắm tay của bạn bằng tay kia và uốn cong người trên một bề mặt cứng (mặt bàn hoặc thành ghế), giật mạnh nắm tay của bạn về phía sau và hướng lên trên.

BS Bùi Châu Uyên Ngọc

BS CKII Nguyễn Quang Dũng

Khoa Cấp cứu BV Nguyễn Tri Phương

Theo Tạp chí Sức Khỏe – khoe24h.vn

 

 

 

 

 

 

 

 

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Nam châm và những cái chết oan nghiệt

Những món đồ chơi có nam châm thật sự nguy hiểm với trẻ nhỏ. Nhiều cái chết oan nghiệt đã xảy ra từ những món đồ chơi này. Cách đây không lâu, tôi có khám một …

Suy Giáp - nên hay không nên ăn gì?

Nói chung, không có chế độ ăn uống riêng biệt cho người bị suy giáp. Mặc dù có rất nhiều bài viết về chế độ ăn cho suy giáp, nhưng không có bằng chứng cho …

Vì sao khó “tới luôn bác tài?”

Đường nào dù ngắn dù dài cũng khởi đầu bằng bước chân thứ nhất (Lão Tử). Con đường phòng bệnh khi chưa bệnh, phục hồi nhanh khi lỡ bệnh, bắt đầu ngay khi gia chủ …

Chuẩn bị gì trước khi mang thai?

Mang thai là thiên chức của người phụ nữ, mang thai cũng là hiện tượng sinh lý bình thường trong cuộc đời người phụ nữ. Gia đình tròn vẹn khi có tiếng khóc trẻ thơ …

Món nào nên loãng thời “hại điện”?

Thông thường món loãng thường bị chê! Không sai, nhưng chuyện gì cũng có ngoại lệ! Mặc dù ngành y nói chung, chuyên khoa tim mạch nói riêng, đã, đang và chắc chắn sẽ có …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi