Bệnh viêm tụy cấp – Căn bệnh chưa được hiểu nhiều

Câu chuyện viêm tụy cấp gây tử vong cho một thanh niên trẻ đang làm nóng các diễn đàn. Trong khi không ít người vẫn chưa rõ tụy là gì, viêm tụy cấp là bệnh gì mà nguy hiểm đến như vậy.

Tụy là gì?
• Theo ngôn ngữ y khoa thì TỤY được gọi là TUYẾN TỤY hoặc TỤY TẠNG, còn ngôn ngữ dân gian còn gọi là lá mía, TỤY nằm núp sau dạ dày, được dạ dày che chở.
• Tụy tiết ra hai nội tiết tố glucagon và insulin đi thẳng vào máu, làm cho lượng đường trong máu bình ổn, không quá cao, không quá thấp. Nếu tụy sản sinh thiếu hai nội tiết tố trên bệnh nhân, sẽ gây đái tháo đường.
• Bên cạnh đó, tụy còn tiết ra enzyme giữ vai trò quan trọng đối với hệ tiêu hóa. Nhiều người tưởng dạ dày làm tiêu hóa thức ăn, nhưng thực tế dạ dày chỉ làm tiêu hóa sơ bộ khoảng 30%. Còn lại để cắt thức ăn thành những thành phần bé nhỏ nhất để ruột hấp thu, thì đều do men (enzyme) từ tụy tiết ra. Nhờ có men tụy mà tất cả thức ăn từ chất béo, chất xơ, thịt cá, bột đường sẽ được biến chế trở thành các chất dinh dưỡng nhỏ bé để ruột non hấp thụ vào máu, từ đó giúp nuôi sống cơ thể. Như vậy không có tụy thì không có chất dinh dưỡng cho cơ thể dù dạ dày tốt đến mấy.

Bệnh viêm tụy cấp là gì?
Dù được dạ dày che chở nhưng cũng như các bộ phận khác, tụy vẫn có thể mắc một số loại bệnh khiến cơ thể gặp nguy hiểm, trong đó đáng chú ý nhất là viêm tụy. Viêm tụy có hai thể gồm viêm tụy cấp tính và viêm tụy mạn tính, trong đó viêm tụy cấp tính chiếm chủ yếu. Một số trường hợp viêm tụy mạn tính vẫn có thể bộc phát cơn cấp, thường ở trường hợp này bệnh sẽ rất nặng. Viêm tụy cấp tính có thể hiểu đơn giản là tụy bị sưng to lên phù nề một cách nhanh chóng.

Tại sao chúng ta bị viêm tụy cấp tính?

Nguyên nhân chính và cũng là nguyên nhân thường thấy khiến tụy bị viêm là do người bệnh uống rượu bia. Cơ địa là yếu tố quan trọng, không phải ai uống rượu bia vào là bị viêm tụy, tuy nhiên các thống kê cho thấy, uống ồ ạt, uống nhiều dồn dập, sẽ dễ gây viêm tụy cấp. Còn viêm tụy mạn tính thường do rượu xâm nhập lâu ngày, quá trình này diễn ra âm thầm, tụy sẽ viêm nhẹ nhưng phá hủy tụy tạng một cách từ từ, trường hợp này bệnh nhân ít đau hơn.

Một nguyên nhân khác là sỏi trong mật. Các viên sỏi này không nằm yên mà chạy ra ngoài để gây viêm tụy. Tụy dùng chung một đường với mật, sỏi mật làm kẹt đường đi, dẫn đến tụy bị ứ lâu ngày rồi gây viêm. Thêm nữa, nhiễm giun cũng là nguyên nhân khiến tụy bị viêm. Giun đũa, giun móc không nằm yên mà “rong chơi” vào đường mật gây viêm tụy.

Những người béo phì hoặc cơ thể to béo, thường xuyên ăn béo, uống rượu bia dễ bị tăng triglycerid và đây cũng là nguyên nhân khiến viêm tụy. So với cholesterol, mỡ triglycerid ưa thích tụy hơn, và khi lắng đọng tại tụy quá nhiều sẽ gây viêm tụy cấp. Chính vì thế, khi bị mỡ máu cao, không nên chỉ quan tâm đến cholesterol mà không chú trọng đến triglyceride.

Ngoài ra còn nhiều nguyên nhân khác như côn trùng đốt, rắn cắn, thuốc trừ sâu có độc tố gây viêm tụy cấp. Tăng canxi, dư canxin trong máu cũng có thể gây viêm tụy cấp.

 

Bệnh viêm tụy cấp nguy hiểm thế nào?

  • Viêm tụy cấp có 3 thể chính gồm thể phù nề, thể xuất huyết và thể hoại tử xuất huyết. Điều quan trọng là thời gian chuyển từ thể này sang thể kia có thể chỉ cần diễn tiến trong vòng 48 giờ. Trong đó, nguy hiểm nhất là thể hoại tử xuất huyết, khi đó tụy bị sưng phù lên, rỉ dịch vào ổ bụng, tự chảy máu và tự hoại tử thối rửa. Ở thể này, các nước đầy đủ mọi phương tiện y tế cũng xác định tỷ lệ tử vong và biến chứng cũng lên đến trên 90%.
  • Khi viêm tụy cấp, các men do tụy tiết ra được kích hoạt sẽ tấn công tụy và các cơ quan trong cơ thể và sinh ra nội độc tố (nhất là thể viêm tụy hoại tử xuất huyết). Độc tố này cùng máu đi khắp nơi, tấn công phổi gây viêm phổi cấp suy hô hấp, tấn công tim mạch gây loạn nhịp tim tụt huyết áp, suy gan, suy thận, tràn dịch ổ bụng, thậm chí tấn công hệ thần kinh. Đây là tình trạng suy đa cơ quan trong viêm tụy cấp mà các bác sĩ chúng tôi chỉ có thể đánh chặn tại từng điểm tấn công và chống đỡ thụ động mà không thể tiêu diệt kẻ thù chính, là nội độc tộ của chính tụy sinh ra vì lúc đó là “quân ta tự đánh quân mình”.
  • Từ việc khó khăn trong điều trị, đến khó khăn trong dinh dưỡng, viêm tụy cấp, đặc biệt viêm tụy cấp thể hoại tử xuất huyết, bệnh nhân luôn đối diện với những khó khăn khó có thể lường trước.

 

Triệu chứng của viêm tụy cấp

  • Biểu hiện đầu tiên của viêm tụy là đau liên tục (không phải đau từng cơn) vùng bụng trên, tại vị trí dạ dày, cơn đau thường lói bên trái và về phía sau. Cơn đau thường có sau trận nhậu, hoặc sau bữa ăn thịnh soạn, ăn no (thường sau khoảng 3 giờ đến 24 giờ đồng hồ). Một số người kèm nôn ói, nôn xong vẫn đau. Chính vì vậy, khi thấy đau bụng liên tục bất thường, nhất là sau bữa ăn hoặc sau uống bia rượu thì nên đến bệnh viện khám để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
  • Với sự phát triển của y học, bằng siêu âm và CT, viêm tụy không khó chẩn đoán nhưng tiên lượng viêm tụy là rất khó khăn. Trên thế giới, các chuyên gia hàng đầu cũng đã nhiều lần họp bàn để đưa ra tiêu chuẩn chẩn đoán, dự đoán và tiên lượng bệnh, tuy nhiên độ chính xác trong đánh giá, dự đoán chuyển từ thể nhẹ qua thể nặng vẫn chưa hoàn chỉnh. Kết quả bàn luận vẫn giúp dự đoán được khoảng 2/3 trường hợp.

 

Điều trị viêm tụy cấp bệnh nhân cần lưu ý điều gì?

  • Khổ nhất trong điều trị viêm tụy cấp là tụy hỏng không thể tiêu hóa thức ăn, nên bệnh nhân không được cho ăn. Nhiều người không hiểu chuyên môn sẽ cho rằng bác sĩ không cho bệnh nhân ăn nhưng điều này là sai. Mọi bệnh nhân viêm tụy cấp đều chỉ được nuôi sống bằng dịch truyền.
  • Điểm thứ 2 là tuyệt đối không cho bệnh nhân ăn uống gì cả trong vòng 48 giờ đầu đặc biệt trong 24 giờ đầu tiên sau nhập viện, dù bệnh nhân vẫn khỏe mạnh và đi lại bình thường. Có một thực tế là bệnh nhân và thân nhân thường hay giấu bác sĩ uống ít sữa, vì nghĩ là vô hại. Trong khi điều này là cực kỳ nguy hiểm, vì đối với người bệnh viêm tụy cấp, việc uống sữa sẽ làm chọ bệnh diễn tiến nặng hơn, thậm chí chuyển biến từ thể nhẹ sang thể hoại tử xuất huyết.

 

BS CKII Trần Ngọc Lưu Phương

– Phó khoa Nội Tiêu hóa

Bệnh viện Nguyễn Tri Phương

Theo Tạp chí Sức Khỏe – khoe24h.vn

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Hiểu đúng về Helicobacter pylori Chiến tranh hay chung sống hoà bình?

Năm 1994, Tổ chức Y tế thế giới ước chừng hơn 50% dân số toàn cầu bị nhiễm H. pylori. Khoảng một phần ba dân số người lớn Bắc Âu và Bắc Mỹ nhiễm H. …

Gan nhiễm mỡ - Hiểm họa thầm lặng

Gan nhiễm mỡ nói chung - Gan nhiễm mỡ không do rượu- nói riêng, luôn là vấn đề nóng trên nghị trường y khoa thế giới, nhất là ở các nước phương Tây. Các dữ …

Có qua có lại mới toại lòng gan!

Tỉ lệ viêm gan, rồi xơ gan, rồi ung thư gan ở nước ta chắc chắn không vô cớ chiếm tỷ lệ vượt xa con số thống kê trong báo cáo của các nước khác. …

Vì sao nên kết hợp Đông tây y trong điều trị viêm loét dạ dày?

Khi bàn về tình trạng dạ dày ở xứ mình sao cứ nay viêm mai loét, có một điều nghịch lý thấy rõ. Đó là tuy hiện nay không thiếu thuốc đặc hiệu, thậm chí …

Đừng để bệnh trĩ ảnh hưởng chất lượng cuộc sống

Trĩ là bệnh lý của đường tiêu hóa khá phổ biến ở người lớn. Theo các thống kê gần đây, số lượng người mắc bệnh trĩ ngày càng tăng, với tỷ lệ bệnh lưu hành …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi